Agronet.uz
  • ЯНГИЛИКЛАР
  • АСАЛАРИЧИЛИК
  • БАЛИҚЧИЛИК
  • БОҒДОРЧИЛИК
    • ГУЛЧИЛИК
  • ДЕҲҚОНЧИЛИК
  • ПАРРАНДАЧИЛИК
  • ЧОРВАЧИЛИК
  • НАРХ-НАВО
  • Лойиҳа ҳақида
  • Об-ҳаво
  • Китоблар
    • Деҳқончилик тармоғи бўйича китоблар
    • Асаларичилик тармоғи бўйича китоблар
  • Газета ва журналлар
    • «Ўзбекистон қишлоқ ва сув хўжалиги» журнали
    • «Агротехника дунёси» журнали
  • Қизиқарли видеолавҳалар
  • ФОЙДАЛИ
  • Бўш иш ўринлари

Agronet.uz

  • ЯНГИЛИКЛАР
  • АСАЛАРИЧИЛИК
  • БАЛИҚЧИЛИК
  • БОҒДОРЧИЛИК
    • ГУЛЧИЛИК
  • ДЕҲҚОНЧИЛИК
  • ПАРРАНДАЧИЛИК
  • ЧОРВАЧИЛИК
  • НАРХ-НАВО
ЧОРВАЧИЛИК

Туя боқиш сирлари ва фойдаси

Муаллиф Агроном 11.08.2018
Туя боқиш сирлари ва фойдаси

Туя — туясимонлар оиласига мансуб жуфт туёқли ҳайвон. Унинг 2 тури учрайди: бир ўркачли ёки икки ўркачли. Бир ўркачли туялар бўйи 210 см гача етади, ранги қизғиш-кулранг тусда бўлади. Икки ўркачли туялар пастроқ, тўқ қўнғир тусли бўлади. Икки ўркачли туялар Осиёда сақланиб қолган. Қуруқ чўл ва даштларда яшашга мослашган, тоғли туманлар ва нам иқлимли ерларда яшай олмайди. Улар чўл ва даштлардаги бошқа ҳайвонлар емайдиган ўтларни ейди, сувни кам ичади (шўр сувни ҳам ичаверади).

Туялар гавдасининг ерга тегиб турадиган қисмларида, кўкраги, тирсаги ва тиззасида кадоқли тузилмалар бор. Шу туфайли иссиқ 70°С гача қизиган ерда ҳам ёта олади. Катта ёшдаги туянинг оғирлиги 500-800 кг етади. Туя тирик вазнига нисбатан 10-12% оғирликда юк кўтаради. Соатига 10-12 км йўл боса олади.

Туядан сут, гўшт, жун олинади. Сутидан қимиз, ёғ, пишлоқ тайёрланади. Бир ўркачлилари 2000 кг, икки ўркачлилари 750 кг гача сут беради. Сутининг ёғликлиги 4,5-5,4%. Туя жунида 85% гача тивит бўлади. Жунидан майин материаллар, юқори сифатли трикотаж, адёл ва бошқалар тайёрланади. Икки ўркачли туялардан 5-10 кг, бир ўркачлиларидан 2-4 кг жун қирқиб олинади. Туя 35-40 йил яшайди.

Туялар йил мобайнида дашт ва саҳро яйловларидаги ўт, янтоқ каби ўсимликлар билан озиқланади. Уларга фақат оғир шароитда ва қочириш мавсумидагина қўлдан пичан ва ем берилади.

Туяларнинг гўшти сифатига кўра қорамол гўштидан пастроқ баҳоланади. Гўшт чиқиши ўртача 50% атрофида бўлади. Бир ўркачли туялар асосан Туркманистон, Тожикистон ва Ўзбекистоннинг шимолида, Қалмиқ, ва Тува вилоятида, ҳамда Волгоград, Астрахан, Чита вилоятларида учрайди.

Туя сути ўзининг шифобахш ва мазали бўлиши билан бия сутидан қолишмайди. Қимиз тайёрлаш технологияси каби туя сути ачитқичлар ёрдамида ишланади ва қисқа вақт ичида ниҳоят ажойиб ичимлик олинади. Бу ичимлик қозоқ тилида «шубат», туркман тилида «чал» деб номланади. Туялар суткасига 2-4 марта соғилади ва ҳар соғишда уларнинг ёши, вазни ва бошқа хусусиятларига кўра 0,5-1,0 литр сут соғиб олинади.

Туялар бошқа ҳайвонларга нисбатан кеч етилувчан ҳайвон ҳисобланади. Улар 2,5-3 ёшлигида жинсий балоғатга етади. Бу даврда эркак туяларни урғочиларидан ажратиб қўйиш талаб этилади. Акс ҳолда улар жуфтлашиб ўсиш ва ривожланишдан тўхтайди. Шунга кўра урғочи туялар биринчи марта жуфтлашишда 3-4 ёшлигида, эркаклари эса 4-5 ёшлигида қўйилади.

Туялардан асосан 20 ёшгача фойдаланиш мумкин. Сўнг уларнинг тишлари едирила бошлайди ва ем-хашакни ҳазм қилиш хусусияти пасаяди. Бинобарин, бунда туялар семиртирилиб гўштга топширилади. Лекин қариб қолган туяларнинг гўшти чайир ва латал бўлади.

Туяларни қочириш асосан 2 хил усулда — қўлда ва уюрда амалга оширилади. Қўлда қочирилганда бир эркак туяга 25 урғочи, уюрда эса 15-20 урғочиси режалаштирилади. Эркак туя суткасига фақат битта урғочи туяни қочириши мумкин.

Буталоқлар одатда 35-65 кг вазнда туғилади. Агар ҳаво совуқ булса туғилган буталоқлар иссиқ хонага олинади ва суткасига 5-6 марта онасини ёнига келтириб эмиздирилади. Буталоқлар ўсиб, ривожланиб борган сари ем-пичанга ўргатила борилади. Улар икки ёшга етганда 400 кг вазнга эга бўлади. Бунда уларга суткасига 10-12 кг пичан ва 1 кг ем бериш талаб этилади.

Буталоқлар 2-3 ёшлигидан қўлга ўргатила бошланади. Бунда овоз чиқариб ўтириш ва туриш машқлари ўтказилади. 5 ёшга етганда улардан тўла ҳолда фойдаланиш мумкин. Шундай килиб, ёшлигидан қўлга ўргатилган туялар анча юввош ва буйруқни ўз вақтида бажарадиган бўлади.

Манба: «Чорвачилик ва паррандачилик асослари» М.З.Муртозаев, А.А.Кушаков, Т.А.Алибоев

[print-me]

туя
1
Facebook Twitter Google + Pinterest

Ўхшаш мақолалар

Қутуриш касаллиги хавфи ва профилактикаси

12.06.2020

Чорвачилик тармоғини янада ривожлантириш тўғрисида янги қарор

20.03.2019

Қурбонлик қилиш қоидалари

21.08.2018

Ёз фаслида чорва молларини касалликлардан асраш

08.06.2020

Сигирларнинг бўкиб қолиши ва уни даволаш

11.04.2020

Республикамизда парваришланадиган қорамол зотлари

20.01.2019

Ўзбекистонда кўпайтириладиган от зотлари

26.12.2019

Чорва молларини сунъий уруғлантириш

17.11.2019

Қорамолларни гўштликка боқиш усуллари

05.03.2020

Совлиқларни қўзилатиш ва қўзиларни ўстириш

17.11.2018

БИЗНИ КУЗАТИБ БОРИНГ!

Facebook

Бўш иш ўринлари

Promotion Image

Агроном ишга олинади

КАЛИТ СЎЗЛАР

анор асал асалари балиқ бедана бодом бодринг бройлер бузоқ буқа боқиш гилос иссиқхона карам картошка курка кўкат лавлаги лимон маккажўхори мандарин нок олма от пахта помидор сабзи саримсоқ сигир тарвуз товуқ трактор туя туяқуш узум хурмо шафтоли шоли эчки ўрдак ғоз қовун қорамол қулупнай қуён қўй

СОҲАДАГИ СЎНГГИ ЯНГИЛИКЛАР

  • “Фермерлар мактаби”нинг 3-мавсумига қабул эълон қилинди

    17.09.2021
  • 2021 йилги пахта терими нархлари белгиланди

    17.09.2021
  • Давлатимиз раҳбари Андижон вилояти Пахтаобод туманидаги инновацион иссиқхонани кўздан кечирди

    17.06.2021
  • Тошкентда «AgroWorld Uzbekistan 2021» кўргазмаси бўлиб ўтади

    01.06.2021

ЛОЙИҲА ҲАКИДА

Agronet.uz интернет порталида қишлоқ хўжалиги соҳасидаги муҳим янгиликлар ва фойдали мақолалар ёритиб борилади.

Facebook Youtube Telegram RSS

Ушбу сайт материалларидан  фойдаланилганда, agronet.uz актив ҳаволаси (линк) берилиши шарт.

ЭНГ КЎП ЎҚИЛГАН МАҚОЛАЛАР

  • 1

    Беда экиш ва парваришлаш бўйича тавсиялар

    18.05.2020
  • 2

    Республикамизда етиштириладиган қовун навлари

    12.01.2019
  • 3

    Лавлаги етиштириш бўйича тавсиялар

    22.07.2018

Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги

2022 йил 3 сон Март


БАРЧА ЖУРНАЛЛАР

Agronet © 2018-2023. Developed by Fenx.