Ўзбекистоннинг қишки иссиқхоналарида ноябр, декабр ва январда ойларида ҳосил олиш учун кузда кузги-қишки оборотда помидор экилади.
Кузги-қишки оборотда экиш учун ёруғлик ва ҳароратга талабчанлиги пастроқ, мевалари қийғос пишадиган навлар танланади. Ўзбекистонда мазкур оборотда етиштириш учун «Майкопский урожайний»-2090 ва «Уралский многоплодний» навлари маҳаллийлаштирилган. «Ревермун», «Сонато», «Украинский тепличной»-285 навлари ҳам истиқболли ҳисобланади. Мазкур навлардан оборот бўйича ҳар м2 ердан 5-7 кг помидор териб олиш мумкин.
Иссиқхонага қуйидаги муддатларда кўчат экилади:
- Қорақалпоғистонда июль охири — август бошида;
- Қашқадарё вилоятида август охирида;
- Тошкент ва Самарқанд вилоятларида 10-15-августда;
- Фарғона водийсида 15-20-августда.
Кузги-қишки оборотда 25-30 кунлик кўчат экилади. Уруғ юқорида кўрсатилган муддатдан 30-35 кун олдин сепилади. Кўчатлар иссиқхонанинг ўзида етиштирилади, бу билан вирус касалликларининг олди олинади. Ҳаддан ташқари исиб, намлик ошиб кетмаслиги учун иссиқхона ойналарига бўр ёки лойқа сепилади. Шундай қилинганда ҳарорат 5-6 пасаяди.
Кузги-қишки оборотда экиладиган кўчатлар тувакчаларсиз, субстратда, яъни шоли қипиғи ва чиринди (1:1 нисбатда) аралашмаси ёки чириндининг ўзида ўстирилади. Озиқланиш майдони қишки-кўкламги оборотдагидан кўра кичикроқ бўлади. 1 м2 ерга 4-5 та ўсимлик жойлаштирилади.
Кўчатлар 30-40 см баландликда олинган пушталарга экилиб, ариқчалардан суғорилади. Кузги-қишки оборотдаги помидорлар вертикал шпалерга тортиб ўстирилади. Экилгач 3-4 кундаёқ каноп билан — сирғаладиган қилиб
боғланади ҳамда боғич ҳар ҳафтада бир текшириб турилади.
Помидор тупининг ўсиб кетишига йўл қўйилмайди: 1 августда экилган кўчатлар 8-9 шохи устидан, 10-20 августда экилган 7-8 шохи устидан чилпиб ташланади. Дастлабки шохидаги мевалар териб олингач, пастки баргларини юлиб ташлаш керак.
Кузги-қишки оборотнинг дастлабки даврида ҳароратнинг 35°C дан ошиб кетишига йўл қўйилмайди. Жазирамада иссиқхона усти оқланади ёки ёмғирлатиш йўли билан ҳарорат пасайтирилади.
Октябр-ноябр ойларида иссиқхонадаги ҳаво ҳарорати қуёшли кунларда кундузи 25-30°C, булутли кунларда 18-20°C бўлиши, кечалари 18-20°C атрофида, бироқ 12°C дан пасайиб кетмаслиги лозим. Тупроқ ҳарорати 15-17°C бўлади. Декабр ойида табиий ёруғликнинг камайиши, илиқ кунларнинг қисқариши туфайли иссиқходаги ҳарорат аста-секин кундузи 18-20°C гача, кечалари 14-15°C гача тушади. Ҳавонинг нисбий намлиги иложи борича паст даражада (60% дан ошмаслиги) бўлиши керак. Бунинг учун суғоришдан сўнг эгатларга қуруқ тупроқ сепиб чиқиш лозим.
Қатор оралари икки-уч марта юмшатилиб, экин атрофи чопиқ қилинади. Чопиқдан кейин поянинг пастки қисмидан ён илдизлар чиқади. Чопиқ пайтида ҳосил бўлган ариқчалар орқали сув берилади. Август-сентябр ойларида экин тез-тез суғориб турилади. Кейинчалик ҳарорат пасайиб, булутли кунлар бошлангач, ойига икки-уч марта сув берилади.
Ҳаво ва тупроқ нам бўлганда помидор гулларининг чангланиши қийинлашади. Шунинг учун чангланиш ноқулай бўлган шароитларда, айниқса, булутли кунларда помидор туплари силкитиб турилса, гуллар мевага айланиши тезлашади. Бу тадбирни ҳафтада 2 марта, эрталабки соатларда, 2-3 секунд давомида амалга оширилса, ҳосилдорлик 10-12% ошади.
Мевалари ноябрнинг иккинчи ярмидан бошлаб, январ ойининг ўрталарига қадар териб олинади. Шундан кейин иссиқхонада навбатдаги экин (бодринг) учун бўшатилади. Агар шу пайтда ҳам кўк мевалари бўлса, помидор тупи билан юлиб олиниб, унча совуқ бўлмаган хонага осиб қўйилади.
Манба: «Иссиқхона хўжаликларини ташкил қилиш ва юритиш», Ғ.А.Саматов, Ж.Й.Йодгоров, З.Т.Сиддиқов
[print-me]